Emeklilik Sisteminde Çifte Standart Tartışması
Türkiye’de sosyal güvenlik sistemiyle ilgili tartışmalar yeniden gündemde. Emekli bürokrat, SSK eski genel müdürü Fehmi Büyükkaragöz, 2008 sonrası yürürlüğe giren düzenlemelerin emekliler arasında ciddi bir eşitsizlik yarattığını belirterek dikkat çeken bir değerlendirmede bulundu.
2006 yılında yapılan reform kapsamında 1 Ekim 2008 itibarıyla yürürlüğe giren 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile sosyal güvenlik sistemi tek çatı altında toplanmıştı. Ancak bu düzenleme, özellikle emeklilik sonrası çalışma koşulları açısından iki farklı uygulamayı beraberinde getirdi.
“Aynı sistemde iki farklı emekli profili oluştu”
Büyükkaragöz’e göre, 2008 öncesinde sigorta girişi olanlar emekli olduktan sonra çalışmaya devam ettiklerinde hem emekli maaşlarını alabiliyor hem de Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) ödeyerek işyerlerinden maaş almaya devam edebiliyor.
Buna karşın, 2008 sonrası ilk kez sigortalı olanlar için durum farklı. Bu kişiler emekli olduktan sonra yeniden çalışmaya başladıklarında emekli maaşlarının kesilmesi söz konusu oluyor. Bu durumun yeni kuşak emekliler açısından ciddi bir mağduriyet yarattığı ifade ediliyor.
Düşük maaş, zorunlu çalışma, kayıt dışı risk
Özellikle kısmi emekliler, engelli emekliler ve düşük maaş alan vatandaşların geçimlerini sürdürebilmek için çalışmak zorunda kaldığına dikkat çeken Büyükkaragöz, mevcut sistemin emeklileri iki seçenek arasında bıraktığını savunuyor:
- Ya düşük maaşla geçinmeye çalışmak
- Ya da kayıt dışı çalışmaya yönelmek
Bu durumun hem emekliler hem de devlet açısından olumsuz sonuçlar doğurduğu belirtiliyor. Kayıt dışı istihdamın artmasıyla birlikte hem vergi hem de prim kaybı yaşandığına dikkat çekiliyor.
“Aylık bağlama oranları düşürüldü”
Yeni sistemle birlikte emekli aylık bağlama oranlarının da düşürüldüğünü belirten Büyükkaragöz, bu durumun emekli maaşlarını doğrudan etkilediğini ifade ediyor. Emeklilerin alım gücünün enflasyon ve dolaylı vergiler nedeniyle zaten zayıfladığını vurgulayan Büyükkaragöz, mevcut düzenlemenin sosyal adalet ilkesine aykırı olduğunu savunuyor.
Çözüm önerileri
Büyükkaragöz, sistemdeki sorunların giderilmesi için şu önerileri sıralıyor:
- Emeklilik sonrası çalışmada tarih ayrımının kaldırılması
- Tüm emeklilere SGDP ile çalışma hakkı tanınması
- Aylık bağlama oranlarının 1999 öncesi seviyelere yaklaştırılması
- Kayıt dışı çalışmanın önlenmesi
- Kamu sisteminin bu eşitsizliğe çözüm üretmesi
“Adalet herkes için eşit olmalı”
“Alın teri sigorta başlangıç tarihine bakmaz” diyen Büyükkaragöz, emeklilik sisteminde adaletin sağlanması gerektiğini vurgulayarak yetkililere çağrıda bulundu. Konunun aciliyet taşıdığını belirten Büyükkaragöz, vakit kaybedilmeden yasal düzenleme yapılması gerektiğini ifade etti.
Yazısını, “Allah, kulu kula muhtaç etmesin, dermansız dert vermesin” sözleriyle tamamlayan Büyükkaragöz’ün değerlendirmeleri, emeklilik sistemine yönelik reform tartışmalarını yeniden alevlendirecek gibi görünüyor.
