Bu söz bir âyet veya hadis değildir; zekânın tek başına ahlâk üretmediğini, insanı doğruya yönlendiren akıl, vicdan ve sorumluluk duygusunun önemini anlatan bir düşüncedir.”
Yapay zekâ aklın emrinde olursa nimet, akıl zekânın emrine girerse felaket olur
İnsanoğlu bugün büyük bir teknolojik dönüşümün içinden geçiyor. Yapay zekâ hayatımıza hızla giriyor. Yazıyor, çiziyor, hesaplıyor, araştırıyor, bilgiye ulaşıyor, sorulara cevap veriyor. Daha düne kadar insanın uzun zaman harcadığı birçok işi bugün birkaç saniyede yapabiliyor.
Peki mesele sadece bundan mı ibaret?
Hayır.
Asıl mesele yapay zekânın ne yaptığı değil, insanın onu kimin emrine verdiğidir.
Benim burada üzerinde durmak istediğim büyüklerimizinbir sözü var:
Zekâ şeytanîdir, akıl Rahmanîdir.
Zekâ tek başına bırakıldığında hesaplar, üretir, bulur, karşılaştırır, sahip olmak ister, kendine yönelir. Akıl ise düşünür, ölçer, tartar, doğru ile yanlışı ayırmaya çalışır. Vicdan sınır çizer, ruh ise insana anlam ve derinlik kazandırır.
Bu yüzden mesele zekânın varlığı değil, zekânın aklın emrinde olup olmadığıdır.
Eğer insan aklını yapay zekânın emrine verirse burada tehlike başlar. Fakat insan aklını kullanır, yapay zekâyı da aklının emrinde bir araç olarak değerlendirirse teknoloji insan hayatını kolaylaştırır, refaha hizmet eder.
Yani mesele yapay zekâdan korkmak değildir.
Mesele, yapay zekâyı kullanırken kendi aklımızı kaybetmemektir.
İnsanın yaptığı bir hareketin, söylediği bir sözün, gösterdiği bir duygunun ve ortaya koyduğu davranışın arkasında birçok etken vardır. Bunların içinde insanı doğruya götüren ve yanlışa sürükleyen yönler bulunur.
Rahmanî olanların başında akıl, vicdan ve ruh gelir.
Akıl insana düşünme ve sorumluluk bilinci verir.
Vicdan, insanın içinde doğru ile yanlış arasında bir ses gibi durur. İnsan kötü bir iş yapmaya niyetlendiğinde bazen içinden bir ses yükselir:
“Bunu yapma.”
İşte halk arasında buna vicdanın sesi denir.
Bir insana öfkelendiniz. Belki ağır bir söz söyleyecektiniz, belki elinizi kaldıracaktınız. Fakat içinizden bir ses geldi:
“Yapma!”
İşte o anda insanı durduran yalnızca zekâ değildir.
Vicdandır.
Dinimizde ve toplumumuzun ortak ahlâk anlayışında “vicdanının sesini dinle” sözünün boşuna söylenmediğini düşünüyorum. Çünkü insanın içinde yaptığı davranışı sorgulayan bir taraf vardır.
Ruh ise insanın anlam dünyasıdır. Ruh, insana sadece yaşamayı değil, niçin yaşadığını da düşündürür. İnsan yalnızca yiyen, içen, çalışan ve kazanan bir varlık değildir. Sevgiye, merhamete, inanca, manaya ve aidiyete de ihtiyaç duyar.
Buna karşılık insanın içinde bencilliğe, hırsa, öfkeye ve sahip olma arzusuna yönelen taraflar da vardır.
“Benim arabam…”
“Benim evim…”
“Benim param…”
“Benim makamım…”
“Benim arkadaşım…”
“Benim gücüm…”
Bu “ben” duygusu kontrol edilmediğinde insanı kendisinin merkezine koyabilir.
İşte burada nefis devreye girer.
İnsanın meselesi, zekâyı yok etmek değil; zekâyı aklın, vicdanın ve sorumluluk duygusunun emrine vermektir.
Çünkü hayvanda da zekâ vardır.
Hayvan öğrenir, alışkanlık geliştirir, bazı sorunları çözer, çevresine uyum sağlar. Fakat insanı diğer canlılardan ayıran en önemli özelliklerden biri, yaptığı tercihlerden dolayı sorumluluk taşımasıdır.
Sorumluluk ise akılla ilgilidir.
Aklın olmadığı yerde mesuliyet de olmaz.
İşte yapay zekâ konusunda asıl düşünmemiz gereken nokta tam da burasıdır.
Yapay zekâ ne kadar gelişirse gelişsin onun adı üzerinde “yapay” vardır.
Yapay zekânın insan anlamında bir vicdanı yoktur.
Bir ruhu yoktur.
İnsandaki anlamıyla bir ahlâkî sorumluluğu yoktur.
Ona ne verirseniz onun üzerinden işlem yapar. Hangi amaçla kullanırsanız o amaca hizmet eder. Bu nedenle yapay zekânın gücünden önce onu kullanan insanın aklı, ahlâkı ve sorumluluk duygusu önemlidir.
Bir bıçak düşünün.
Bıçak mutfakta ekmek kesmek için kullanıldığında faydalıdır. Ama yanlış kişinin elinde zarar verebilir.
Teknoloji de böyledir.
Yapay zekâ da böyledir.
Araç masum olabilir; onu hangi amaçla kullandığımız belirleyicidir.
Bu yüzden yapay zekâ hayatımızda mutlaka olmalıdır. Ondan kaçmak, teknolojiyi reddetmek çözüm değildir. Asıl yapılması gereken, teknolojiyi insanın hizmetine sunmaktır.
Fakat bunun için önce insanın kendi aklını çalıştırması gerekir.
Düşünmeden sorarsan…
Anlamadan kabul edersen…
Araştırmadan inanırsan…
Sorgulamadan uygularsan…
Bir süre sonra teknoloji senin işini kolaylaştıran bir araç olmaktan çıkar, senin yerine düşünen bir güce dönüşebilir.
İşte tehlike burada başlar.
Yapay zekâ bize cevap verebilir.
Ama doğru soruyu sormak hâlâ insanın görevidir.
Yapay zekâ bir metin yazabilir.
Ama o metnin insanlığa faydalı olup olmadığına karar vermek insanın görevidir.
Yapay zekâ birçok seçeneği önümüze koyabilir.
Ama hangisinin doğru, hangisinin yanlış olduğunu tartmak insanın sorumluluğudur.
Çünkü teknoloji aklımızı kullanmak yerine aklımızın yerine geçmeye başlarsa, insanın en büyük kaybı zaman değil, irade olur.
Bugün çocuklarımızın ve gençlerimizin yapay zekâyı öğrenmesi kadar önemli başka bir mesele daha vardır:
Kendi akıllarını kullanmayı öğrenmeleri.
Çünkü geleceğin insanı yapay zekâdan kaçan insan olmayacaktır.
Geleceğin insanı, yapay zekâyı kullanan ama yapay zekâya teslim olmayan insan olacaktır.
Zekâ hızlı olabilir.
Ama hız her zaman doğruyu göstermez.
Bilgi çok olabilir.
Ama bilgi tek başına hikmet değildir.
Hesap yapmak mümkün olabilir.
Ama her hesabın içinde vicdan bulunmaz.
İşte bu yüzden insan, zekâsını aklın emrine vermelidir.
Zekâ aklın emrinde olursa nimet olur.
Akıl zekânın emrine girerse felaket olur.
Yapay zekâ bizim hizmetkârımız olabilir.
Ama aklımızın efendisi olmamalıdır.
Çünkü insanı insan yapan yalnızca zekâsı değildir.
Aklı vardır, vicdanı vardır, ruhu vardır.
Ve en önemlisi, yaptığı tercihlerden dolayı mesuldür.
Bugünün insanına düşen görev, teknolojiden korkmak değil; teknolojiyi insanlığın hayrına kullanacak kadar akıllı, vicdanlı ve sorumlu olmaktır.
Unutmayalım ki:
Yapay zekâ ne kadar gelişirse gelişsin, insanın aklına, vicdanına ve ruhuna sahip olamaz.
Bu sebeple geleceğin asıl sorusu “Yapay zekâ ne kadar gelişecek?” sorusu değildir.
Asıl soru şudur:
İnsan, kendi aklını yapay zekânın emrine vermeden onu ne kadar doğru kullanabilecek?
Cevabımızı teknoloji değil, aklımız, vicdanımız ve sorumluluğumuz verecektir.
